Veldheren

00:00 In de podcast Onmisbare Krachten hoor je de verhalen van de mensen bij Defensie... die cruciaal zijn bij elke missie of oefening... maar waar je misschien niet snel bij stilstaat. Zonder hen vliegt er niets, valt de communicatie stil en blijft medische hulp uit. In de podcast ga ik, Arthur Royakkers, in gesprek met mensen in supportrollen binnen Defensie. Verhalen over verantwoordelijkheid, kameraadschap... en momenten waarop hun werk het verschil maakt. Benieuwd naar hun verhalen? Luister nu naar Onmisbare Krachten in je favoriete podcasting. 00:36 Niemand geeft ons iets te eten, mam. Ik lig in een slaapzak, helemaal doorweekt, hoestend. We mogen allemaal worden afgeslacht. Dit is een telefoongesprek van een Russische soldaat, onderschept aan het front. Tegelijkertijd proberen Russen via neptinderaccounts Oekraïnse militairen te verleiden om geheime informatie prijs te geven. Oorlog wordt niet alleen uitgevochten aan de frontlinie, maar ook via informatie en communicatie. Samen met generaal buitendienst Marten Kruijf spreek ik onderofficier bij de verbindingsdienst Tom. 01:06 Mijn naam is Lauren Fabels, je luistert naar Veldheren. 01:13 En u hoort het, Jos zit deze week niet aan tafel, maar ik, Lauren. En wellicht kent u mijn stem nog wel, want ik heb eerder zijn honneurs waargenomen. En als de agenda's niet helemaal kunnen worden afgestemd, zoals deze week, doe ik dat af en toe weer. Daarvoor deed ik de redactie van deze podcast. Dus gezellig, Mart, om weer eens met jou aan tafel te zitten. 01:31 Zo is het. 01:32 En we hebben deze week een speciale gast uitgenodigd, namelijk onderofficier bij de Verbindingsdienst, Tom. Welkom. 01:39 Dankjewel. 01:40 Tom, waarom noemen we jouw achternaam niet? 01:43 Ja, dat is denk ik wel uit een stukje bescherming, persoonsveiligheid. We leren bij Defensie aan dat als je ergens publiekelijk verschijnt, dat je jezelf mag introduceren bij je rang en je voornaam. En dat is om jezelf, maar ook de mensen om je heen een beetje in bescherming te nemen. 02:00 Kijk, kijk. Deze aflevering is te beluisteren vanaf 19 augustus. Maar het moment van opnemen is een weekje eerder. Dat is altijd goed om even erbij te zeggen. En we gaan deze week iets anders doen. We wilden wel eens inzicht krijgen. Namelijk in een functie die eigenlijk niet zo op de voorgrond is. Maar wel cruciaal voor iedere militaire operatie. En dat is dus de verbindingsdienst. Dus wat gaan we doen? Iets minder hard op het nieuws en op de actualiteit. Maar een inkijkje in jouw werk, Tom. En de oorlog in Oekraïne bekeken door jouw bril. 02:31 Ja, Jos begint als er een gast aan tafel zit altijd met de vraag... luister je wel eens naar Veldheren? Dan ga ik jou ook even vragen. 02:37 Ja, zeker. Wel meer dan één keer. 02:40 Ja? Steek je er nog iets van op of is het allemaal gesneden koek? 02:44 Nee, ik ben geen trouwluisteraar. Het is niet zo dat ik elke week inzoom. Maar toch wel met hoge regelmaat. En ook wel al vanaf aflevering één. 02:52 Kijk, dat horen we heel graag. Leuk. En Tom, leg eens uit. Wat is jouw functie en wat doet de verbindingsdienst precies? 03:00 Ja, mijn functie benaming is staf onder officier opleidingen en operatie. Dat is een hele mond vol. Wat dat eigenlijk concreet inhoudt is dat ik mede verantwoordelijk ben voor de planning van de inzet voor de operatie, oefeningen, ondersteuningen van mijn eenheid. En dat is het command en control ondersteuningscommando. Dat is een verbindingseenheid in Stroe. En daar zitten wij dus aan de voorgrond van elke oefening en operationele inzet. 03:31 Waar we kijken naar de mensen en middelen die benodigd zijn om bepaalde effecten te behalen. Om zo de inzet succesvol te laten zijn. 03:40 Het gaat dus vooral om communicatie, niet per se om wapeninzet of andere dingen. 03:44 Het is dus inderdaad communicatie en informatiesystemen. Er kan zijn een simpel radiopost die we ergens uitbrengen met twee of meer man. Dat kan ook een compleet complex ICT-netwerk zijn voor de hooggerubriceerde informatie. Noem maar op. In een bos, in een koude gebied, in een warmtegebied. Maakt niet uit. Overal wereldwijd inzetbaar. 04:07 Ja, dat is ook een rang die wel vaker in de podcast voorbij is gekomen. Volgens mij hebben we wel eens een aflevering aangeweid. Wat doet een onderofficier nou? 04:14 Nou ja, eigenlijk is het heel erg simpel. De onderofficier bepaalt de kwaliteit van de krijgsmacht. De onderofficier bij ons, bij de krijgsmacht... is de leider, de vakman en instructeur. En eigenlijk moet die opdracht van officieren vertalen in actie. Dat is niet zo eenvoudig. En laat ik het gewoon simpel zeggen. Je kunt een briljante generaal zijn. Als je slechte onderofficieren hebt, dan bereik je helemaal niks... Je kunt een eikel van de generaal zijn. Met goede onderofficieren win je elke oorlog. Dus het is cruciaal. Dat zijn de mensen die met de poten in de klei zorgen. 04:44 Wat er moet gebeuren. En dat vind ik het leuke van deze podcast. We hebben natuurlijk altijd mensen gehad. Gasten die van bovenaf naar een organisatie kijken. Hier hebben we iemand die van binnenuit. En van onderaf naar een organisatie kijkt. En dat is hartstikke mooi. Want dat is ook weer een kant die we wel eens vergeten. Daar begint het. Het begint altijd vooraan. En nooit bij bureaus in Den Haag. Ruttegraad van de landwacht. Zo is het. 05:05 Kijk. En Marty, jij was natuurlijk commandant landstrijdkrachten. Hoe belangrijk was de verbindingsdienst voor jou in die functie? 05:12 Ja, cruciaal natuurlijk. Maar niet alleen als commandant landsegrachten. Ook als officieel commandant in Afghanistan. Was het ongelooflijk belangrijk dat jij jouw verbindingen goed op orde had. Ik zal een simpel voorbeeld noemen. Wij moesten binnen twee, drie minuten kunnen besluiten. Of een eenheid die aan het vechten was. Of die steun kreeg van vliegtuigen of van kanonnen. Nou, dan kun je indenken hoe belangrijk verbinding is. Want elke minuut die je verliest, verlies je ook levens. Dus het is niet alleen dat je kunt praten met mensen. Het is ook levensreddend af en toe. Cruciaal. 05:41 En heb je wel eens een blunder gemaakt? 05:44 Nou, daar kun je een hele aflevering mee vullen. Dus maak ik geen zorgen. Laat ik er even twee noemen, korte. Als jonge luitenant dacht ik, jongen, ik heb veel te weinige radio's. Dus we hebben van die speelgoedsetjes gekocht. Van die walkie-talkies. Ik kreeg toch op mijn laser. Want dat kon niet met frequentie management en noem maar op. Dus ik heb ongelooflijk onderuit de zak gehad. Foutje, kan gebeuren. Toen moet lachen. Ja, en ik heb ooit een keer als komandant Lasterdracht... heb ik gezegd dat toen was er een uitspraak... dat we geen oefenminitie hangen... en dat we bang, bang moesten roepen in het bos. 06:19 En toen zei Alexander Pechtold over zijn prima mens... die zei, god, dat vind ik best wel goed nieuws. Toen zei ik, nou, als politicus moet je zoiets niet zeggen... dat het goed nieuws is. Ja, dat was ook niet zo slim. Dat kreeg ik gelijk weer voor op een donderdag. 06:31 Een communicatieblundertje misschien. 06:33 Ja, velen begaan. Maar goed, van je fouten leer je, hè. 06:38 Wat is volgens jou, Tom, een grote recente communicatieblunder uit het nieuws door jouw ogen bekeken? 06:48 Zonder al te veel in te zoomen natuurlijk op militaire en operationele communicatieblunders. Ik mag altijd graag lachen om dingen waarbij mensen een beetje het schaamrood op de kaken komt te staan. Zoals bijvoorbeeld onlangs een situatie bij een concert van Coldplay. Waar een hoogwaardigheidsbekleder van Amerikaans bedrijven op de Kisscam kwam. Samen met een collega. Zijn vrouw is al thuis. 07:16 Ja, dat hebben we allemaal wel gezien. 07:18 Ja, dat is natuurlijk een blunder aan zich. Maar de grootste communicatieblunder daarna is dat het bedrijf er stilzwijgend mee verder gaat en niks over in media uitbrengt. Ja, dat is natuurlijk ook een slechte zaak. 07:31 Ja, en militair gezien moet ik nog wel denken aan de Signalgate in de Verenigde Staten, waarin Piet Heksen toch wel oorlogsplannen deelde in een app. 07:39 Onhandig te noemen, inderdaad, ja. 07:40 Ja, want hoe deel je op anders oorlogsplannen? 07:44 Nou, zeker niet via Signal of WhatsApp. Laten we dat vooropstellen dat dat het minst handige is. Daarvoor hebben we onze eigen systemen binnen Defensie natuurlijk om orders en bepaalde gerubriceerde informatie met elkaar te delen. En daar zijn we ook heel streng op en daar wordt iedereen goed over geïnformeerd. 08:05 Maar ik denk dat dat in Amerika dus niet anders is. Waarom gebeurde dat nou op die manier? 08:09 Omdat het vaak tussen de oren zit. Je moet ook het besef hebben dat het zo is. Ik weet nog dat de MA17, die ging neer op een donderdag. Dondermiddag word ik gebeld. Door de Comandant der Strijdkrachten, Tom Middendorp. En die zei niet van, dit moet je gaan doen. Maar zei, kun je even naar Schaarsbergen rijden? En daar naar de rode telefoon gaan. Dat is een beveiligd verbindingsmiddel. En dan, ja, dus oké, prima. Dus naar Schaarsbergen gereden. Want je weet... Ja, zoals het Duits zou mooi zeggen. Achtoem, feind hurt me. Dat kan altijd gebeuren. Het moet hier tussen de oren zitten. Dat veiligheid cruciaal is. Dat je altijd even nadenkt met wat je in de media gooit. 08:42 En hoe je met elkaar praat. 08:44 Wacht even, er is zoiets als een rode telefoon in Nederland waar jij naartoe moet gaan op belangrijke momenten. 08:49 Nou, dat is een beveiligd netwerk wat je binnen Defensie hebt en waar een soort beveiliging op zit. Waarvan wij denken, hopen en denken dat de tegenstander daar niet mee kan luisteren. Maar als dat niet kan, dan heb je ook andere opties. Dan ga je in persoon, dan ga je ergens heen en dan praat je met elkaar een op een. Maar het gaat om het besef dat wat je ook gebruikt, het is nooit veilig en hoe kun je zo veilig mogelijk met elkaar praten. Zo simpel is het eigenlijk. 09:13 En Tom, laten we eens concreet maken. Wij komen als Nederlandse krijgsmacht aan in een gebied. Loop ons eens door jouw werkwijze heen. Wat doen jullie als eerst en welke apparatuur heb je dan allemaal tot je beschikking? 09:26 Als we dan aankomen in een gebied... dan begint het natuurlijk met een stukje eigenveiligheid garanderen. Dus je gaat je post betrekken. Dan ga je een beveiliging aanleggen. Je plaatst camouflage op het voertuig afhankelijk van waar je natuurlijk bent... 09:41 En een beveiliging aanleg, is dat iets heel concreet, iets aanwijsbaars of gaat het ook over systemen? 09:47 Nee, het begint met fysieke beveiliging. Dus je gaat eerst je eigen veiligheid en andermans veiligheid in gereedheid brengen. En als dat gerealiseerd is, dat we dus veilig kunnen werken en dat we zeker weten dat het gebied goed is om ons werk in te kunnen doen... Dan gaan we inderdaad de systemen opbouwen. En dan moet je echt denken aan straalzendenverbindingen, satellietcommunicatie, complete ICT-netwerken, noem maar op. En dat kan dus bij wijze van spreken met een half uur staan. Maar dat kan ook een meer dagen project zijn. 10:19 Oh, een half uur. 10:20 Ja, het kan heel snel, maar het is de eisen, want ze kunnen ook een compleet beveiligd internet opbouwen tot in de Volksklinie. Ja, dat duurt altijd even wat langer. 10:29 En wat heb je nou als jij als militair in zo'n gebied bent, wat heb je nou tot je beschikking om te communiceren met elkaar? 10:38 Onderlinge communicatie bedoel je? Ja, voorbeeld? Kijk, er zijn systemen die de enkele soldaat op de man kan dragen. De korte afstands radioverbinding voor interne groep. Nou ja, groepsoverstijgend. Dan zal er iemand binnen de groep een radio in zijn rugzak bij zich dragen voor communicatie binnen de eenheid. En dat wordt per niveau steeds groter en complexer. Want op een gegeven moment volstaat één radio niet meer. En dan wil je communicatie tussen eenheden onderling hebben op grote afstanden. Een radio, een gevechtsveldradio, die zal het tot aanzienlijk wat kilometers doen. 11:13 Maar als je echt in een grote omgeving bent, dan gaat dat natuurlijk de afstand niet overbruggen. Dus dan moet je denken aan satellietcommunicatie of dergelijke systemen. En dan komt er natuurlijk veel meer en veel andere specialiteiten ook bij kijken. 11:27 Ja, en is het nou zo dat dat steeds makkelijker of dat jullie steeds beduchter zijn ook op mensen die meeluisteren? 11:34 Ja, je moet wel tegenwoordig. Hybride oorlogsvoering is aan de orde van de dag. Daar krijgen we dagelijks mee te maken. Niet alleen als Defensie zijnde, maar ook als de BV Nederland. Kijk naar het nieuws. Het is regelmatig in het nieuws dat er ergens een hek heeft plaatsgevonden met data lag en mensen met creditcard gegevens op straat liggen. Dat is bij Defensie niet anders. Alleen bij ons gaat het niet om creditcard gegevens. Maar bij ons gaat het om plannen voor inzet. Dat is natuurlijk ook mega gevoelige informatie die je zeker niet bloot op straat wil hebben liggen. 12:10 Tom, vandaag komt er een andere podcastserie online waarin jij ook te horen bent. En die podcastserie heet Onmisbare Krachten. Ik heb me al even mogen luisteren en daarin vertel jij over een gebeurtenis tijdens jouw uitzending in Mali. Waarbij de basis werd aangevallen. Wat gebeurde daar? 12:26 Ja, dat was een situatie waarbij, moet je even inbeelden, dit is in Gao in Mali. En er was een opstelling van VN-kampen. Onder andere die van ons, de Nederlanders, die deelden wij met de Duitsers samen. En tegenover ons lag een Franskamp. En daartussenin zat een vliegstrip voor helikopters en voor vliegtuigen. En wat gebeurde die avond was dat er twee voertuigen volgeladen met explosieven. 12:57 Reden die vliegstrip op. En de eerste kwam daar tot ontploffing. En dat gaf een enorme klap. En daar werden we meteen op getriggerd met z'n allen. Van hé, er gebeurt iets. We zijn onder aanval. Dat werd vrij snel duidelijk. Want de Fransen reageerden acuut. Die beopenden het vuur. En zo werd de tweede auto gelukkig onklaargemaakt. Maar dan besef je ineens wat er kan gebeuren in zo'n gebied. Maar ook het acute besef hoe belangrijk goed werkende verbindingen zijn. 13:27 Ja, want wat ga jij dan doen op zo'n moment? 13:31 Ik ging vooral dekking zoeken. 13:32 Ja, oké. Stap 1. Martin komt niet meer bij. 13:38 Dat is ook zo. Eerst je eigen veiligheid en dan de veiligheid veranderen. 13:41 Ja, nou ja, zo is het wel op dat moment. Maar gelukkig is een groot deel van hetgeen wat je moet doen, is een geautomatiseerd proces. En ligt niet alle verantwoordelijkheid bij mij of mijn groep. 13:54 Maar wat ben jij toe? Oké, je hebt dekking gezocht. En daarna, wat is dan jouw missie of jouw doel? 14:00 Ja, garanderen dat de systemen werken en ook blijven werken. En daar waar het eventueel niet zou werken, wat op dat moment gelukkig niet aan de orde was, dat we daar ook gewoon meteen op reageren om het probleem te verhelpen of een andere oplossing te creëren. 14:15 Want wie moet er op zo'n moment allemaal op de hoogte worden gebracht? Wat moet je dan doen? 14:19 Nou ja, het begint met iets heel simpels. Als de alarm is in Kandahar, waar ik zat... hadden we elke dag wel een luchtalarm. Er werd een raket afschoten op de basis. Het begint met een simpele sirene. Een sirene die gewoon gaat. En dan wil iedereen op de grond liggen. Eén minuut met je handen onder je lichaam. Want het zou levensreddend zijn. Maar dat doe je gewoon allemaal. Die drill heb je. Dus dat is het eerste wat je allemaal doet. En het tweede duurt, dan ga je actie ondernemen. Wat is er gebeurd? En dan moet je zorgen... Dat je bevelvoeringsthemen. Dus waar je als commandant wat mee kunt doen. Dat die gewoon in de lucht zijn. 14:50 En dat die werken. Dus ja, het is eigenlijk heel erg simpel. Maar dat is het wel. Eerst drillmatig handelen. Wie ook bent, generaal of soldaat. Op de grond liggen. Dekking zoeken. En daarna kijken. Wat is er gebeurd? En dan ga je eerst kijken. Waar komt er vandaan? Maar vooral is er schade aangericht? Dan noemen ze dat battle damage assessment. Wat is er gebeurd? Hebben we schade aan voertuigen? Hebben we schade aan mensen? En dan ga je daarna handelen. 15:12 Mart, jij bent ook een beetje onze huishistoricus. Amateurhistoricus noem je jezelf ook wel eens. Hoe ging dat er vroeger eigenlijk aan toe met verbindingen leggen? Dat is natuurlijk heel anders. 15:23 Vroeger was het vrij simpel. In de tijd van de oudheid tot zeg maar 1850 had je... 15:30 Een veldslag. Op een soort veld. En dan stond de generaal op een heuvel. Met een verrekijker te kijken. En had hij een mooi overzicht. En toen konden ze troepen aansturen. Hij kon ze zien. Dus hij kon vlaggen gebruiken. Hij kon trommels gebruiken. Hij kon horensignalen gebruiken. Maar hij had overzicht. En toen krijg je de industriele revolutie. En die legers worden steeds groter. Met een dienstplicht. Dus die legers waren niet meer te overzien. Je krijgt een veldslag meer. Maar je krijgt een frontlijn. En dan zie je commandants denken. Hé shit, ik kan mijn mensen niet meer zien. 16:01 Hoe moet ik dat gaan doen? Nou, en toen kwam eigenlijk de verbindingsdienst om de hoek kijken. Want ordonnance werkt niet meer. En toen begon je met postduiven. Je begon met lijnverbindingen. Je begon met radio's in de Tweede Wereldoorlog. En nu zit je met een compleet internetachtige systeem. Die wereldwijd ingezet kunnen worden. Omdat je gewoon niet meer... Het overzicht hebt. Het is zo. Kijk naar de oorlog nu. De oorlog voedt niet alleen meer aan de frontlijn. Maar tot duizenden kilometers diep in Rusland. En duizenden kilometers diep in Oekraïne. 16:31 Dus dat is zo groot dat je het overzicht niet meer hebt. En dus ben je afhankelijk van het systeem. 16:36 En mag je... Ook je eigen, ik bedoel, communiceer je ook via je eigen mobiele telefoon als militair? Wat heb je nou eigenlijk allemaal? Behalve inderdaad, jij vertelde dat het begint heel klein met een radioverbinding. Maar hoe hou je nou alles bij tegenwoordig? Is dat ook in een app met je eigen telefoon? 16:52 Ja, tuurlijk. We gebruiken dagelijks onze eigen telefoons. Maar dat is hoofdzakelijk natuurlijk voor privé doeleinden. 16:59 Ook als je op uitzending bent? 17:01 Je kan je eigen telefoon meenemen. Afhankelijk van waar je heen gaat, valt er natuurlijk wat van te zeggen of dat verstandig is. Zeker in de hedendaagse wereld. Maar gelukkig zijn er ook middelen vanuit Defensie beschikbaar... om gewoon in goed contact met je achterban te blijven. Je hoeft niet meer per se wekelijks een brief te schrijven... in de hoop dat die volgende week aankomt. Gelukkig zijn daar allemaal tegenwoordig goed werkende verbindingen voor. Maar ja, we hebben gewoon een Defensie mobiele telefoon gerubriceerd en ongerubriceerd. 17:35 Een complete achterliggende ICT-netwerk. Want de verbindingsdienst, eigenlijk zijn we gewoon de provider voor Defensie als het gaat om alle communicatiemiddelen. 17:45 Ja, misschien toch om het even nader te duiden. Maar je hebt zoveel middelen tegenwoordig dat een van de angsten die commandanten in het uitzendgebied hebben is als er wat gebeurt. Hoe zorgen we nou dat de familie als eerste is geïnformeerd? Dus je moet ook de stekker eruit kunnen trekken. Je kunt iedereen een mobiele telefoon geven. Maar als je een incident hebt in het uitzendgebied... Het ergste wat je kan overkomen, is dat familie dat te horen krijgt via via via media. Dus het is altijd de uitdaging, ook in Afghanistan, van hoe doen we dat nou? Trekken we de stekker eruit of iets anders? 18:16 Maar het werkt ook bij het besef van iedereen die er in het uitzending is, als er wat gebeurt, jongens. Dit is er gebeurd. We gaan eerst wachten tot we weten dat de familie is geïnformeerd. En pas dan gaan we naar het thuis. Dus het lijkt leuk dat je alle mogelijkheden hebt. Maar er zitten ook wel operationele risico's aan. En ook inhoudelijk soms. Want je wilt niet zeggen. Ik ga morgen op patrouille. En dan ga ik naar dat stadje. En dan ga ik zus doen. Dat wil je ook niet. Dus het vergt ook wel heel veel van je mensen. Van je man en vrouw. Dat ze even nadenken. Wat kan ik kwijt? Wat kan ik niet kwijt? En soms werkt het ook anders dan voor het thuisfront. Want als je zegt om vier uur morgen bel ik even. 18:48 En om vier uur bel je niet. Nou dan is het thuisfront. Het is op stress van er is iets aan de hand. Terwijl er misschien helemaal niks is. Ligt je net even onder die bank die minuut in dekking. En er is niks. Dus je moet altijd wel goed nadenken van wat doe ik allemaal. En zeker als je op uitzending gaat weten wat ik kan zeggen. En altijd zeggen tegen het thuisfront. Misschien bel ik morgen om vier uur. Maar als ik niet bel. Maak je geen zorgen. Dan is er niks aan de hand. Maar zo simpel is het wel. Absoluut waar. 19:17 Laten we met de kennis van jouw vakgebied Tom naar de oorlog in Oekraïne gaan. En dan wil ik eigenlijk beginnen met de simpele vraag, welke rol spelen nou verbindingsdiensten in deze oorlog? 19:29 Je ziet natuurlijk dagelijks beelden voorbij komen... van mannen aan de frontlinie die een gevecht aan het voeren zijn. Dat doen ze niet zomaar. Die zitten niet daar omdat ze denken dat dat een goed idee is. Die zijn ergens heen gestuurd met een opdracht, met een taak, met een missie. En daarvoor heb je onder andere al een communicatiemiddel nodig... om zo'n opdracht te kunnen ontvangen, om aangestuurd te kunnen worden... Om te weten waar je heen moet gaan en te weten dat daar bijvoorbeeld ook eigen troepen zijn, wel of niet. 20:01 Dat daar vijanddreiging is, wel of niet. Dus dat is meteen al een heel essentieel onderdeel van een goed werkende verbinding. Is weten wat er allemaal om je heen gebeurt. Dat is de situational awareness, zoals we dat noemen. Daarvoor heb je een goed werkend communicatiemiddel nodig. 20:16 Zitten er ook verschillen, Mart, tussen hoe Oekraïne en hoe Rusland dat doet? Ja. 20:22 Nou ja, technisch natuurlijk niet. Want je hebt min of meer dezelfde middelen. Maar een van de dingen die opvalt is bijvoorbeeld Starlink. En de rol van Starlink daarin. Dat is een civiel middel van Elon Musk. En dat had hij eigenlijk aan het begin van de oorlog. Het heeft zich gesteld aan Oekraïne om het te gebruiken. Daarna ook aan Rusland. En volgens is er veel kritiek op gekomen. En toen heeft hij zeg maar de Russische terminals. Dus de aansluiting in Rusland heeft hij weggehaald. En daar hebben de Russen eigenlijk nog steeds last van. Want dat betekent dat ze moeite hebben om een satellietcommunicatie goed... overeind te houden. En dan zie je dat zo'n civiel systeem... best wel invloed kan hebben op... de operaties die je doet. 20:55 Daar moet je wel even bij zeggen. Een van de gouden regels met verbinding is... één verbinding is geen verbinding. Dus je moet er altijd meer hebben. Dat is een leuke discussie, ook in Nederland. Want moeten die sirenes van luchtalarm... moeten die gaan afschaffen? Ja, dan word ik gelijk kriegel. Dan denk ik, jongens, één verbinding is geen verbinding. Hou ze me even in de lucht. Maar het is wel hoe afhankelijk je daarvan bent. En die afhankelijkheid is ontzettend groot. Daar kun je wel over doen. Maar de afhankelijkheid is gewoon groot. En wordt eigenlijk steeds groter. Als het gebied waarin je vecht groot wordt. Als het belangrijk wordt dat informatie heel snel van A naar B gaat. Wordt het nog groter. 21:25 Want als een ballistische raket binnenkomt. Hoeveel seconden heb je om te besluiten. Of je een raket gaat afvuren of niet. Dat is secondenwerk. Dus laat zien hoe belangrijk het is. Je kunt niet meer even wachten achterover. En denken nou daar ga ik morgen wel over nadenken. Het moet werken. Op het moment dat het nodig is. 21:41 En waarom, Tom, zijn die Starlink-satellieten zo belangrijk in deze oorlog? Want er zijn toch ook andere satellieten die in de lucht hangen... waar via je verbindingen kan leggen en kan internetten? 21:53 Ja, de kracht van Starlink is de snelheid waarop het inzetbaar is. Het is klein, het is compact. Het is door een individu mee te nemen en op te zetten. En het is vrijwel overal inzetbaar. Als je maar een vrij zicht op de hemel hebt natuurlijk... om zo'n satelliet aan te kunnen stralen. Maar je bent niet afhankelijk van de geostationaire satellieten... die ergens heel hoog in de lucht hangen. Starlink-netwerk hangt aanzienlijk lager boven de aarde... 22:19 Ja, je kan ze ook wel eens zien, zo in een rijtje achter elkaar door de luchtvliegen. 22:23 Precies. En dat zorgt er dus ook voor dat de vertraging in de verbinding nagenoeg niet aanwezig is. Het is gewoon een relatief betrouwbaar, snel inzetbaar systeem om ergens op de aarde internet te creëren. Dat is natuurlijk voor zo'n veldvlag enorm belangrijk. 22:41 Ja, want ik kan me voorstellen, als die communicatie zoveel sneller gaat dan vroeger, dat dat de oorlog ook heel erg verandert, de manier van oorlog voeren. 22:49 Nou ja, de manier van oorlog die verandert steeds natuurlijk. Omdat je nieuwe middelen hebt en technologie en andere dingen. Dat is dan als de grondslagen van een oorlog veranderen. Want het blijft gaan om het breken van de wil van je tegenstander. Maar dat gaat steeds anders. En daar moet je op aanpassen. Dat zie je nu met drones, met andere middelen. Maar je ziet ook met het belang van communicatie. Maar ook hoe we naar het westen naar oorlog kijken. Kijk vroeger werd er een veldslag ergens gehouden. En de uitslag hoorden we wel. Maar nu zie je dat je soms de neiging hebt vanuit een hoofdstad. 23:19 Seconde per seconde te kunnen volgen wat er ergens gebeurt. Misschien ken je nog die beelden. van de Situation Room in het Witte Huis... waarin Osama Bin Laden wordt opgepakt. En dan zie je daar iedereen zitten... en iedereen kijkt daarmee. Wat we niet weten... is dat de commandant van de special force die daar zat... die zei, jullie mogen allemaal meekijken... maar we gaan niets zeggen. Want er is maar één iemand die besluit... wat er gebeurt op het veld... en dat is de commandant ter plekke. En daar zit dus best wel frictie in. Als je alles kunt zien... dan heb je de neiging om van bovenaf... elk detail te willen sturen... 23:52 En dat moet dus niet. Dus wij noemen dat mission command. Wat we eigenlijk zeggen is, als je nou tegen je soldaten zegt... wat je moet doen en waarom, maar niet hoe... dan heeft dat twee voordelen. Je kunt sneller reageren. En het tweede is, als je verbindingen een keer uitvallen... en je weet wat je moet doen en waarom... dan kun je nog doorgaan met je gevecht... want je hoeft niet te vragen of je de goede dingen doet. Dus het is zo cruciaal dat je verbindingen werken... maar ook als ze niet werken... Dat je mensen weten wat ze moeten doen en waarom. Want dan gaan ze handelen op eigen initiatief. Want ze denken nou de baas wil dat ik dit ga doen. 24:25 Ik heb geen verbinding. Maar ik denk denkend in de geest van hoe hij denkt. Dat wat dit doet dat is het goede. En dat is het spannende natuurlijk. Dat je mensen moet opvoeden. Dat ze ook het risico durven nemen om het goede te doen. Terwijl ze niet weten of het wel het goede is. Aan de andere kant moet je de mensen in de hoofdsteden het vertrouwen leren geven dat je die commandant ter plekke moet je vertrouwen. Die jonge luitenant, die jonge onderofficier, die moet zijn zaak kunnen doen zonder dat iemand achter hem in de nek hijgt. Ja, denken in de geest van de commandant noemen we dat. Zo is het. 24:54 Ja, die hebben vaker hier aan tafel gehad. Die hebben vaker hier aan tafel gehad, ja. Mart begint nu over live mee kunnen kijken bij een bepaalde operatie of een inzet. Dat gebeurt in Oekraïne natuurlijk ook steeds meer met drones, dat er gewoon inloopgraven wordt gekeken. Lijkt me ook wel dat dat een beetje de oorlog verandert. 25:11 Ja, absoluut. De oorlog van nu is zeker niet meer hetzelfde als de oorlog van 20 laat staan 10 jaar geleden. 25:19 Wat voor effect heeft dat nou dat je kan meekijken waar de ander zit en wat hij op dat moment aan het doen is? 25:25 Nou ja, dat heeft natuurlijk praktische voordelen, mits het een vriendelijke drone is. Dat heeft enorme gevaren en nadelen als dat een drone is van een kwaadwillende partij. Je moet heel anders nadenken over een stukje veiligheid. En dan bedoel ik dus je fysieke eigen veiligheid. Het is niet meer even een post ergens uitbrengen. Je moet ter dege bewust van zijn... dat je dus te maken kan hebben met onder andere dronedreiging... wat enorm snel en flexibel inzetbaar is. 25:57 En dat kan gewoon op een paar meter boven je hoofd langskomen. Dan ga je toch echt wel anders nadenken... over de gebieden waar je in rijdt met je post... 26:05 Ja, dat heeft jouw werk denk ik ook in korte tijd best wel veranderd. 26:08 Ja, dat doet heel veel met ons optreden. 26:11 Tom, in de aankondiging van de podcast citeerde ik een Russische soldaat... die met een niet goedgekeurde mobiele telefoon zijn moeder opbelde. En dat telefoontje was onderschept door het Oekraïnse leger. De Russische soldaat zei in het gesprek met zijn moeder... Niemand geeft ons iets te eten, mam. Onze voorraad is waardeloos. We halen water uit plassen, zeven het en drinken het op. En in een ander telefoontje vertelde hij dus over... Ik lig in een slaapzak, helemaal doorweekt, hoestend. Ik voel me in de war. We worden allemaal afgeslacht. Ja, best begrijpelijk denk ik dat je je moeder belt om zoiets te vertellen. 26:43 Maar hoe lees jij zulke nieuws? 26:47 Met twee kanten als het ware. Enerzijds vind ik het vreselijk om te lezen dat daar die betrokkenen mee te maken heeft. Ik weet hoe het is om in een natte slaapzak te liggen. Daar word je niet blij van. 26:59 Ik gelukkig niet. 27:00 Gelukkig kan ik zeggen dat ik niet weet hoe het is om afgeslacht te worden. Maar dat is natuurlijk vreselijk dat dit gebeurt. En ik begrijp volledig dat hij even zijn hart wil luchten bij een geliefde. Anderzijds kijk ik hier natuurlijk ook naar vanuit een professioneel oogpunt. En dan denk ik, ja, wat je doet is niet zo handig. Want feitelijk wat je doet is, je geeft je niet alleen bepaalde informatie prijs... maar je vertelt misschien wel meer dan jij en je collega's lief is. Want hij vertelt over waar ze zitten. Hij vertelt waar hij mee te maken heeft, wat het doet met het moreel van de eenheid... 27:34 Ja, ik kan me er iets bij voorstellen. Maar op welke manier kan je daar wat mee als tegenstander? 27:39 Nou ja goed, kijk als hij informatie vrijgeeft over hun optreden... en hun locatie en de problematiek waar zij mee te maken hebben... daar kan je als tegenstander natuurlijk op inspelen. Oké, wij weten nu waar ze zitten. We weten de grootte van de eenheid, de sterkte van de eenheid. We weten dat ze al een tijdje niet bevoorraad zijn... Daar kunnen we gebruik van maken door ze nu op hun zwakte punt aan te grijpen. Bij wijze van spreken. Dan kun je natuurlijk snel korte metten maken met zo'n eenheid. 28:11 En is dat ook eigenlijk jouw taak als verbindingsdienst... om te proberen om de communicatie van de tegenstander te onderscheppen? Of gaat het alleen maar over het beveiligen van je eigen communicatie? 28:22 Nee, we hebben daar ook zeker binnen het verbindingsdienst... specialistische eenheden voor die erop geënt zijn... communicatie van de tegenstander te onderscheppen... Om locaties uit te peilen, berichtgeving af te luisteren, maar ook op cybergebied is natuurlijk helemaal hot and happening dat daar wat mee gedaan wordt om die informatie in te winnen. 28:47 En dit bericht kwam uit 2022. Zou dit vandaag de dag nog gebeuren met die niet goedgekeurde mobiele telefoons? 28:54 Ja, absoluut. Dat is mens eigen om onschuldige fouten te begaan. Dat is in een split second begaan. En daarvoor trainen wij onze militairen voor inzet. Elke militair krijgt een missieopleiding. En daarin wordt je met klem verteld wat de do's en don'ts zei... voor het delen van informatie met onder andere thuis. En dat is bijvoorbeeld niet delen over wat er allemaal aan operatieën en dergelijke om je heen gebeurt. 29:23 Is ook best moeilijk, want je zit niet vaak in hele comfortabele situaties. En soms wil je gewoon even je hart luchten. 29:29 Nee, dat is best moeilijk. Ik heb bijvoorbeeld in Afghaanse een jaar lang een dagboek bijgehouden. Wat ik achteraf mijn kinderen en mevrouw heb laten lezen. Want dat kun je gewoon niet, als je communicatie hebt met thuis, kun je dat laten weten. Dat kan gewoon niet. Dat werkt gewoon niet. Dus ja, dat is best wel moeilijk dat je dingen niet kunt delen. Maar aan de andere kant weet je wel dat uiteindelijk bijdraagt aan jouw veiligheid. En dat is uiteindelijk waar het om gaat. 29:50 En dit soort menselijke misstapjes. Maar kunnen die nou ook de grootste plannen van de generaal in de warschoppen? 29:58 Ja, zeker. Het eerste kan gewoon technisch. Een heel mooi voorbeeld is Enigma. Dat was een soort typemachine waarbij je berichten kon versleudelen wat de Duitsers hadden. Om te kunnen communiceren met bijvoorbeeld hun vloot. Met hun onderzeeboot en anderen. Dat ding is onderschept door de geallieerden en die code is gekraakt. Dus ze konden meeluisteren met wat die Duitsers allemaal deden. Ja, dan had je een groot voordeel. Dus je kunt het gewoon kraken. Maar je kunt ook mensen misleiden. Bijvoorbeeld, heel bekend voorbeeld is 1644 invasie in Normandië. 30:30 Maar eigenlijk wilden de geallieerden dat de Duitsers dachten... dat de invasie naar het noorden zou plaatsvinden bij Calais. Want daar is het kanaal maar 30 kilometer breed. En wat hadden ze gedaan? Petten, de generaal waar de Duitsers bang voor waren... hadden ze bij Dover neergezet in de buurt. En een heel radionetwerk opgezet... waarop ze het net deden als dat een heel groot leger was. Het was helemaal niks, maar een heel groot leger was. En die Duitsers luisteren dat af. En dachten, wacht even jongens. Petten komt toch bij Calais. Dan gaan we daar toch ook eenheden heen hebben. Dus een stukje misleiding kun je ook doen. 31:00 Dus het is ook niet altijd waar wat je ziet. En dat is tegenwoordig ook. Als je kijkt bijvoorbeeld naar beelden op social media. Dan moet je altijd afvragen. Is dit wel waar? Want heel veel beelden zijn AI gegenereerd. Als je heel goed kijkt. En met wat militaire ervaring kun je dat zien. Maar de beelden die we heel vaak zien. Van een droontje worden ingezet. Vraag je altijd af. Is dit wel waar waar ik naar kijk? Want je wordt er ook ontzettend door beïnvloed. Dus je moet altijd... In de Achterhoek zegt ze altijd met zin en verstand kijken wat er op je afkomt. 31:30 Ja, en zonder al te veel prijs te geven, Tom inhoudelijk. Maar gebeuren dit soort misleidingsacties bij de Verbindingsdienst vandaag de dag ook? 31:39 Klinkt een beetje als verhalen uit de oude doos. Dat bedoel ik niet vervelend. 31:43 Ik hoop van niet. Maar dat is misschien naïef. Ik denk dat het nog wel gebeurt. 31:49 Waarom hoop je van niet? 31:51 Dat zou betekenen dat er nog dagelijks gevaren zijn. Of problemen met de systemen waar we mee werken. Maar het is naïef om te denken dat je ten alle tijde veilig bent. Het probleem van de middelen waar we mee werken. Techniek. Techniek is kwetsbaar. Het is door de mens gemaakt, dus het bevat mogelijk fouten, het bevat kwetsbaarheden. En daar kun je niet altijd wat aan doen. Tuurlijk hebben we duizend en één mogelijkheden om meer zekerheid en meer veiligheid te creëren. 32:23 Dat begint onder andere bij een stukje bewustzijn, je awareness, een stukje vercijfering van je bericht. Maar het blijft altijd een risico. 32:33 Ja, en dit gaat erom of je dus zelf misleid wordt. Maar ik bedoel eigenlijk of je je tegenstander dus ook probeert te misleiden met ergens een communicatiepost bouwen terwijl je daar helemaal niet gaat zitten. 32:43 Ja, daar kan ik natuurlijk niks over zeggen. Nee, dat is geheim. Maar nee, natuurlijk doe je dat ook wel. Dat ben je altijd. Misleiding is gewoon deel van het militaire vak. Dat ben je altijd. Gewoon de tegenstander voor de gek te houden. Dat hoort erbij. 32:58 Zo meteen gaan we nog in op het Russische leger dat probeert Oekraïnse militairen via Tinder te verleiden tot het delen van geheime informatie. Maar eerst Mart, jij dekt elke week met jouw zoon Tom, een andere Tom, de geschiedenis weer in met veldheren Historia. Wat gaan jullie deze week doen? 33:14 We gaan deze keer hebben over de slag bij Kijkduin in het rampjaar 1672. En als landrot mag ik daar helemaal losgaan op het feit dat dat een van de belangrijkste zeeslagen is geweest voor het voorbestaan van de Republiek der Nederlanden in dat rampjaar. Wat bijna niemand weet. Dus dit is weer zo'n heerlijke onbekende zeeslag die cruciaal is en waarbij de Nederlands vloot online van Michiel de Ruiter de Fransen en de Britten heeft verslagen. 33:40 Kijk, dit klinkt hartstikke interessant. En dat is te beluisteren helemaal gratis via jouw favoriete podcast app. En je hoort de komende weken een kleine sneak peek hier bij Veldheren. En de hele aflevering vind je onder de titel Veldheren Historia. 33:55 Ten slotte, Tom en Mart, op 4 augustus verschenen bij RTL Nieuws een artikel met de kop Tinder als wapen. Rusland stuurt knappe vrouwen af op Oekraïnse soldaten. En ik ga even een klein stukje voorlezen. De Russische inlichtingendienst probeert met nep Tinder-accounts, zogeheten honey traps, mooi woord... Oekraïnse militairen aan het front te benaderen en ze te verleiden tot het delen van hun locatie of andere informatie of het plannen van een afspraakje tussen aanhalingstekens. Want Oekraïnse militairen worden bij dat laatste naar een locatie gelokt waar ze vervolgens om het leven worden gebracht, bijvoorbeeld met explosieven. 34:32 En een Oekraïnse militair deelde naar aanleiding daarvan eigenlijk bijvoorbeeld de locatie en een foto van zijn schuilplaats. 34:40 Ja, eigenlijk weer dezelfde vraag. Is dat naïviteit of begrijpen jullie dat ergens ook wel een beetje? 34:48 Als je mensen langdurig onder de meest ondenkbare extreme omstandigheden laat functioneren, dan is het een illusie om te denken dat die man of vrouw alles goed blijft doen. Het is zo extreem. En het extreme hier is dat elk foutje wat je maakt, wordt dan in extreme zin afgestraft. Maar je zei het heel goed. Je kunt alles doen aan veiligheid, maar je bent nooit helemaal veilig. Dat is altijd zo. En dat zal altijd zo blijven. Ook in oorlogstijd. En Wat de verbindingsdienst ook doet. Commandanten te velden zullen altijd besluiten moeten nemen. 35:20 Op grond van de helft van de informatie. Want de rest is er nog niet. Dat weet je nog niet. Maar één ding weet je zeker. Als ik geen besluit neem. Dan vlies ik altijd. Dus ook dat is cruciaal. Dat je blijft werken aan de robuustheid van je systemen. Maar ook aan de klas van je commandanten. Dat ze zelf kunnen nadenken wat er moet gebeuren. En wat ze moeten doen. En als je allebei kunt. Dan ben je heel sterk als je krijgt man. En daarom is hij... Verbinding zien is zo cruciaal. Dat je situation awareness vast noemen. Weten wat er gebeurt. Dat is cruciaal. Dat je mensen kunt bereiken als wat is. Maar ook het vertrouwen. 35:52 Dat je mensen het goede doen als je even geen verbinding hebt. En in die combinatie. Daar ligt de kracht. En daar speelt weer de onderofficier een cruciale om. 36:01 Hoe heb jij dit nieuws gelezen? 36:04 Het is eigenlijk natuurlijk heel droevig dat het gebeurt. Die luiden zitten daar onder de meest onerbarmelijke omstandigheden... en zitten dagelijks in de modder, in de kou en in gevechtssituaties. En dan is iets verleidelijks als Tinder, om het zo maar even te zeggen... ja, natuurlijk snel voor de hand op je telefoon... En als je denkt van ik wil mijn lusten ergens in de buurt kunnen halen, dan is een nepaccount natuurlijk ideaal voor de tegenstander om jou uit je hol te lokken. 36:39 Overigens een van de grootste vrouwelijke verleidsters in de Eerste Wereldoorlog was Mata Hari, een Nederlandse spionne die zowel voor de Frans als de Duitse schijnt gewerkt hebben en die deed precies hetzelfde. Met haar lichamelijke kwaliteiten ontfutselde de wezenlijke informatie voor beide partijen. Dus de middelen zijn anders. Precies, ik wilde het net vragen. 36:58 In de pre-tindertijd gebeurde dit waarschijnlijk ook, maar dan niet via een app. 37:01 Nee, niet via een app. Dan gebeurt het meer in fysiek contact. En wij Nederlanders hebben daar een illustre bijna om aan te danken. Want Mata Hari was een Nederlandse. 37:10 En is uiteindelijk gefusieerd door de Fransen. En toen de tijd kwam er waarschijnlijk nog een daadwerkelijke vrouw aan te pas. En tegenwoordig word je naar een locatie gelokt. En word je daar een kogel toegediend. Ik moet wel zeggen dat de verleiding van Knappe Vrouwen mij nooit is overkomen. 37:25 Dus for the record. 37:27 Nou, dat is even gezegd, Mart. Heel goed. Maar goed, het verandert, denk ik, jouw werk wel, Tom. Want er zijn zoveel technologische ontwikkelingen. Is dit ook iets waar jij nu rekening mee moet houden in de inzetgebieden? Of misschien wel in de toekomst? Hoe ga je daarmee om? 37:43 Ja, zeker. Dit is een van de vele vormen van cyberdreiging. Hybride oorlogsvoering, wat tegenwoordig natuurlijk aan de orde van de dag is. En ja, daar moeten we allemaal rekening mee houden. Dat is voor de commandant van de eenheid natuurlijk essentieel. Dat begint bij de enkele persoon, de enkele soldaat die hier moet over nadenken. Hoe hij omgaat met zijn sociale media. Wat hij wel en niet plaatst op zijn Insta, zijn TikTok, noem maar op. Dan moet je gewoon bewust van zijn wat dat voor een eventuele achterliggende gevolgen kan hebben. 38:13 En als jij denkt een onschuldige foto ergens te plaatsen, dan kan het zomaar zijn dat op die onschuldige foto misschien wel meer wordt prijsgegeven dan je lief is over je locatie en je omstandigheden. 38:24 En mooi is dat, omdat de ontwikkelingen van technologie zo snel gaan dat toch de mensen er altijd een cruciale rol in maken. De meest cruciale rol. De meest cruciale rol is de kwaliteit van je mannen en vrouwen. Van je soldaten, van je onderofficieren en onderofficieren. Welke keuzes ze maken. Bepaalt heel vaak het succes wat je hebt. 38:43 Ja, dat is een mooie vind ik om mee af te sluiten. 38:47 Als onze luisteraars meer willen weten over jouw werk, Tom, en de missie die jou altijd is bijgebleven, dan raad ik dus de podcast Onmisbare Krachten aan. En er is niet alleen een aflevering over jouw functie, maar ook over andere supportrollen bij Defensie, bijvoorbeeld de zorg, de techniek en logistiek. Waar kunnen we die eigenlijk luisteren, Tom? 39:06 Dat is de podcast Onmisbare Krachten. En die kun je gewoon op jouw eigen podcast app terugvinden. 39:10 Overal te beluisteren. Net zoals Veltier Historia tegenwoordig. Daar worden we blij van. Mart, nog even. Waar ga je de komende tijd op letten? 39:19 Nou ja, we zien bijna overal verkiezingen aankomen. Of er nou echte verkiezingen zijn of niet. In Rusland, in Israël en de Verenigde Staten. En dat gaat, ik kan nog niet duiden wat. Maar dat gaat consequenten hebben voor alle conflicten die we in deze wereld hebben. Dus ik ga eens goed kijken hoe de politiek daar interfereert met het militaire werkelijkheid. 39:37 Kijk eens aan. Tom, dankjewel voor jouw komst. 39:39 Heel graag gedaan. 39:40 Ik vond het erg leuk. 39:41 Wij ook. En luister vooral ook verder via vriendvandeshow.nl... waarin we elke week meer luisteraarsvragen beantwoorden. Eigenlijk hebben we er vandaag helemaal geen eentje gedaan. Dan gaan we dat bij Veldheren extra doen. Deze week bijvoorbeeld de vraag van Jan van Leeuwen. En die vraagt... Poetin lijkt voortdurend weg te duiken voor gesprekken. Is de enige uitweg niet dat Poetin wel van buitenaf... of van binnenuit tot overgave gedwongen moet worden? Wil je weten wat Mart hierover te zeggen heeft? Luister dan naar Veldheren Extra via vriendvandeshow.nl. 40:12 En volgende week zijn we er weer. Tot dan.